Tìm Hiểu Về Spyware & Bảo vệ computer của mình

Vì thích học hỏi về computer cho nên có chút hiểu biết về chúng và đôi khi đến chơi nhà bạn bè, tôi hay được bạn bè hỏi câu hỏi thông thường là: “Sao dạo này computer nó chậm quá”, "Computer lại hư nữa rồi!". Sau khi cài đặt và dùng một số nhu liệu bắt virus, spyware, ads-ware v.v, nhất là spyware chúng thường hiện lên một con số khủng khiếp, trung bình 100 đến 120 spywares trong một máy computer, quá nhiều đi. Làm sao computer có thể hoạt động bình thường được cho dù máy có lẹ thế nào đi chăng nữa.

Người Việt chúng ta, đa số những người không hiểu về computer cho lắm thì chỉ thích computer của mình chạy êm ả, nhanh lẹ nhưng lại chẳng hiểu về virus, spyware, adware... gì cả. Bài viết này hy vọng mang lại cho quý độc giả chút khái niệm về các vấn nạn computer hiện đại hôm nay.

Spyware có lẽ là một trong những cách mà giới rành computer hạng cao cấp dùng nhiều nhất trong thời đại điện tử, mạng lưới điện toán toàn cầu như hiện nay. Chúng cũng có các tên khác như adware, malware, trackware và ngay cả thiefware. Trong bài này, xin chỉ ra rõ ràng:

Spyware là gì?
Đa số người dùng computer ngày nay đều nghe biết về từ ngữ spyware vì đã bị qua hay nghe người khác bị chúng hành hạ máy vi tính đến nỗi phải tốn công, tốn của, thời giờ nhiều để xóa hủy toàn bộ bên trong dàn máy vi tính để làm lại từ đầu chỉ vì không có biết cách nào tiêu diệt được chúng trong dàn máy của mình. Triệu chứng máy bị chậm lại, thay đổi trang website của quý vị, và những hộp quảng cáo hiện lên liên tục, đa số đều là dấu hiệu máy vi tính của quý vị bị nhiễm những con spyware. Tất cả những ai dùng computer đều có thể bị chúng phá hoại.
Spyware là một chương trình hay một nhu liệu cài vào máy vi tính của quý vị một cách bí mật hay cũng có khi công khai và khi cài vào rồi, chúng có thể thay đổi cấu hình của hệ thống bên trong máy vi tính của quý vị, theo dõi những hành vi của quý vị trong khi duyệt mạng và ghi nhận những hành vi này rồi gởi về máy chủ, người đã thả spyware này ra, đa số những người này là những tay muốn tìm những phương cách hữu hiệu để quảng cáo cho nên mới tung tiền ra cho hackers hay programmers để viết và thả spyware vào máy của quý vị. Nhẹ ký hơn là dạng spyware chỉ làm cho quý vị bực mình, vì chúng thả emails và những hộp quảng cáo lên ngay trước mặt quý vị, các loại này có tên là adware. Còn malware là tên dùng cho các nhu liệu bỉ ổi có thể bí mật cài vào máy của quý vị và có khả năng thay đổi hoặc làm chậy hay thiệt hại cho máy vi tính của quý vị. Dạng mới và nguy hiểm hơn có thể đánh cắp những chi tiết cá nhân như mật mã chương mục nhà băng, số thẻ tín dụng của quý vị.

Spyware thường bị hiểu lầm với vi khuẩn máy vi tính (computer virus) nhưng đây là điều không đúng, chẳng chính xác lắm. Nhu liệu spyware hay adware không tự nhân đôi nhân ba lên khi xâm nhập vào computer của quý vị, vì thế khi quý vị chạy các nhu liệu chống virus sẽ chẳng tìm thấy chúng. Cách bảo vệ tốt nhất cho máy computer của quý vị là phối hợp cả ba dụng cụ: nhu liệu chống spyware, nhu liệu chống virus và firewall hay bức tường lửa.

Spywares hoạt động ra sao?

Spyware có thể mò vào computer ngay cả khi các quý vị rất cẩn thận khi xử dụng internet. Ngày nay, chúng có thể đoạt hết quyền điều khiển computer khi quý vị thăm những trang web nhất định nào đó.
Những nhu liệu spyware cũng có thể đi kèm với những nhu liệu miễn phí (freeware hay shareware) mà quý vị lấy trong internet. Những website có nhiều chức năng như âm thanh, hình ảnh sống động, những trò chơi vui nhộn là những websites nổi tiếng là cài spyware vào máy của quý vị. Thỉnh thoảng họ có ghi trong website cung cấp nhu liệu miễn phí của họ nhưng thường thì hay trá hình hoặc ẩn dật trong những điều lệ dài lê thê mà quý vị chẳng quan tâm hay không muốn bỏ thời gian để đọc kỹ. Một khi cài vào máy của quý vị rồi, chúng theo dõi và gởi tin tức, chi tiết của quý vị đi những nơi khác. Đôi khi cũng có những người làm spywares trả tiền cho những chủ chứa freewares và sharewares để kết hợp spywares của họ vào những nhu liệu free/shareware.
Spyware ngày càng trở nên phức tạp hơn và nhiều nhu liệu được chế ra độc đáo hơn để rải spyware đi khắp nơi. Khiến cho chúng trở nên lì lợm và khó diệt hủy hay tháo gỡ ra khỏi computer của quý vị. Ad-awares là một trong những dụng cụ chống spyware nổi tiếng, nhưng quý vị hãy theo những chỉ dẫn sau để phòng ngừa chúng ngay từ đầu:

Làm sao để bảo vệ computer của quý vị?

Chống Virus miễn phí: Các nhu liệu nổi tiếng như AVG hay Avast rất hiệu nghiệm và cần phải có khi vào internet.  bạn có thể dowwnload miễn phí bằng cách vào www.google.com và viết tên hai nhu liệu này vào hộp tìm kiếm và nhấn nút "Search" và sau đó download về và cài đặt, cách chạy các nhu liệu này thì tương đối đơn giản.

Hầu như tất cả các máy nối vào internet đều bị lây nhiễm spyware. Sau đây là những cách phòng ngừa khi duyệt mạng:

• Các nhu liệu spyware như Ad-awares, Bot-Search and Destroyer bạn có thể dowwnload miễn phí cũng bằng cách tìm trong www.google.com.
• Ngoài nhu liệu chống spyware như Ad-awares, Bot-Search and Destroyer, Spyblaster v.v mà quý vị đã có, hãy chắc chắn một điều là quý vị có cài nhu liệu chống virus, chống spam, và nhu liệu firewall (bức tường lửa) và luôn update (download các tập tin từ Microsoft để làm computer của quý vị thêm an toàn, nếu quý vị dùng hệ điều hành của Microsoft)
• Duyệt mạng và cẩn thận trước khi quyết định download một tập tin nào, nhất là khi duyệt email, phải biết chắc người gởi tập tin đó cho quý vị là ai. Chỉ nên vào những trang web quý vị tin tưởng. Những nhu liệu miễn phí dùng để chia sẻ các tập tin hay chương trình thường là những nhu liệu có đi chung với spyware.
• Đọc các điều lệ trước khi cài các nhu liệu mới
• Đừng bao giờ nhấn nút “Agree” (Đồng Ý) hay “OK” để đóng cửa sổ quảng cáo vì đây là cách để spyware khởi động cài vào computer của quý vị. Chỉ nhấn vào nút có hình chữ X màu đỏ ở góc trên của cửa sổ quảng cáo hay đè nút Alt xuống và nhấn nút F4 để đóng cửa sổ quảng cáo một cách an toàn.
• Nâng cấp các nhu liệu, nhất là nhu liệu chống spyware và virus thường xuyên và download các tập tin Window Updates mới nhất từ Microsoft.
• Điều chỉnh Internet Explorer (dùng để duyệt mạng) vào mức trung bình hay cao (nhấn vào Internet Options trong mục Tools, và chọn Security tab).
• Đừng để những người khác dùng computer của quý vị nếu quý vị không cùng có mặt trước màn hình. Vì quý vị không biết họ sẽ làm gì, vào websites nào hay tải gì vào computer của quý vị.
• Đừng mở các email quảng cáo hay những tập tin đi kèm với email từ những người mà quý vị không biết. Cách thông minh nữa là quý vị nên hỏi những người quý vị biết xem các tập tin đi kèm có thực sự là do người đó gởi cho quý vị hay không? Tập tin virus hay spyware cũng có thể trá hình dưới ngay cả dạng .jpg là dạng hình photo đính kèm.
• Cẩn mật với những email nhìn giống email từ các nhà băng hay công ty cung cấp dịch vụ internet, v.v)
• Chọn mật mã với cả chữ và số phức tạp tuy khó nhớ, nhưng an toàn hơn. Đừng bao giờ dùng ngày tháng năm sinh, tên họ, tên người thần trong gia đình hay tên của chó mèo mà quý vị nuôi vì những tên này rất dễ đoán khi dùng nhu liệu đặc biệt để đoán.
• Đừng bao giờ đăng nhập vào các website của nhà băng hay những công ty tài chánh riêng của quý vị ở những computer đặt nơi công cộng hoặc từ những wireless computer network, vì những nơi này tên và mật mã của quý vị dễ bị đánh cắp.
• Và cuối cùng là dùng common sense của quý vị, đa số các trường hợp các quý vị không cần giỏi về computer cho lắm nhưng chỉ cần dùng đầu óc suy đoán thông thường của quý vị là đủ.

Tóm lại, bước vào thế giới computer internet, điện tử thì nếu không có các nhu liệu chống virus, spywares thì cũng như thợ săn đi vào rừng đầy thú dữ mà không mang theo súng. Quý vị nếu không có ai giúp thì hãy tự tìm hiểu kỹ và trang bị cho máy vi tính của mình một hang rào an toàn với những nhu liệu bảo vệ cần thiết, cũng như năng kiểm duyệt và bài trừ spywares và virus, chứ nếu không cẩn thận thì chỉ toi tiền kêu thợ đến sửa, mất thời gian quý báu của mình và nếu có giữ tài liệu, sổ sách của công việc làm ăn hay hình số (digital) quý báu trong computer của quý vị mà không có đầy đủ nhu liệu trang bị cần thiết cũng như backup chúng (lưu giữ chúng vào một ổ cứng thứ hai) thì khi spyware và virus tấn công thì quả là một tại họa mất mát lớn.
Thêm nữa, Tây phương có câu: “Do not put everything into one bucket” tạm dịch là “Đừng bỏ mọi thứ vào một rổ”, quy luật này rất hữu ích cho những ai dùng computer, nhất là để duyệt internet thường ngày.